Trầm hương bền vững nghĩa là chọn trầm có nguồn gốc rõ ràng, ưu tiên cây được trồng và cấy tạo trầm thay vì khai thác từ rừng tự nhiên. Các loài dó Aquilaria đều nằm trong Phụ lục II của CITES, nghĩa là buôn bán quốc tế phải có giấy phép. Bài này giải thích ngắn gọn vì sao điều đó quan trọng và người mua có thể làm gì.
Vì sao cây dó bầu bị đe dọa
Trầm hình thành khi cây dó (chi Aquilaria) bị tổn thương hoặc nhiễm nấm và tiết ra nhựa để tự bảo vệ. Gỗ khỏe mạnh gần như không có mùi; chính phần nhựa này mới tạo ra giá trị. Vì chỉ một phần cây có trầm, người thợ trong nhiều năm đã chặt hạ rất nhiều cây tự nhiên để tìm.
Hậu quả là các quần thể dó hoang dã suy giảm mạnh ở nhiều nơi ở Đông Nam Á. Theo các tài liệu của CITES, Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) đã đánh giá hai loài quan trọng là Aquilaria crassna (dó bầu) và Aquilaria malaccensis ở mức cực kỳ nguy cấp trong đợt đánh giá năm 2018. Bạn nên kiểm tra tình trạng mới nhất trên trang của IUCN, vì phân loại có thể được cập nhật.
Điều này không có nghĩa là mọi sản phẩm trầm đều có hại. Nó có nghĩa là nguồn gốc của trầm, hoang dã hay trồng, được cấp phép hay không, là câu hỏi đáng hỏi. Quá trình tạo nhựa được kể trong trầm hương hình thành thế nào.
CITES là gì và nó quy định gì
CITES là Công ước về buôn bán quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp. Công ước chia các loài vào các phụ lục. Phụ lục II gồm các loài chưa chắc đã bị đe dọa tuyệt chủng ngay, nhưng việc buôn bán cần được kiểm soát để không dẫn tới tình trạng đó.
Về trầm hương, Aquilaria malaccensis được đưa vào Phụ lục II từ giữa thập niên 1990 (các tài liệu ghi 1994 hoặc 1995), và toàn bộ các loài Aquilaria và Gyrinops được đưa vào Phụ lục II theo quyết định năm 2004 (có hiệu lực từ năm 2005). Bạn có thể tra thông tin chính thức trên trang cites.org.
Phụ lục II không cấm buôn bán. Nó yêu cầu giấy phép xuất khẩu do cơ quan có thẩm quyền của nước xuất cấp, với điều kiện việc xuất khẩu không gây hại cho sự tồn tại của loài ngoài tự nhiên. Điều này áp dụng cho gỗ, mảnh, dầu và nhiều sản phẩm chế biến từ trầm, tùy quy định cụ thể. Mỗi quốc gia còn có luật riêng; nếu bạn mang hoặc gửi trầm qua biên giới, hãy tìm hiểu quy định của cả hai nước.
Trầm hương bền vững: trầm cấy và các nguyên tắc
Hiện nay, phần lớn dó bầu được buôn bán ra thị trường quốc tế đến từ các vườn trồng. Một nghiên cứu năm 2025 do báo Mongabay đưa tin cho biết hơn 99% lượng dó bầu được buôn bán có nguồn gốc trồng trọt, trong khi nhiều loài khác vẫn phụ thuộc nhiều vào cây hoang dã.
Trầm cấy là trầm từ cây dó được trồng và được kích thích để tạo nhựa, ví dụ bằng cách tiêm chủng. Cách này giúp giảm áp lực lên rừng tự nhiên, nhưng không tự động là “xanh”. Một vườn trồng bền vững cần:
- giống cây rõ nguồn gốc, không lấy cây con từ rừng;
- trồng trên đất đã dùng cho nông nghiệp, không phá rừng để lập vườn;
- thu hoạch có kế hoạch và tái trồng;
- hồ sơ minh bạch về vùng trồng, độ tuổi cây, cách tạo trầm.
Cấy trầm cũng cần thời gian: nhiều năm trước khi thu hoạch. Vì vậy, trầm cấy chất lượng tốt không phải là thứ có thể sản xuất nhanh và rẻ. So sánh hai nguồn trong trầm tự nhiên và trầm cấy.
Người mua có thể làm gì
Bạn không cần là chuyên gia để mua có trách nhiệm. Một vài câu hỏi đơn giản:
- Nguồn gốc ở đâu? Một nhà bán trung thực nói được trầm đến từ vườn trồng hay nơi nào.
- Có giấy tờ không? Với hàng xuất khẩu, hãy hỏi về giấy phép CITES hoặc chứng từ liên quan.
- Giá có hợp lý không? Trầm tự nhiên chất lượng cao rất hiếm và đắt; một mức giá quá thấp so với lời quảng cáo là dấu hiệu đáng ngờ.
- Có dùng ít, dùng chậm không? Một chút trầm đã đủ cho cả buổi tối. Không cần mua nhiều.
Đồng thời, hãy cảnh giác với những lời quảng cáo “trầm rừng hoang dã quý hiếm” mà không giải thích nguồn gốc. Nếu nó đúng là hoang dã, câu hỏi về giấy phép và tính hợp pháp càng cần được trả lời rõ ràng. Muốn nhận biết trầm thật, xem phân biệt trầm thật giả.
Cách chúng tôi nghĩ về trầm
Yūgen coi trầm là một nguyên liệu quý để dùng chừng mực, không phải thứ để phô trương. Trong các nhóm mùi, trầm là một nhóm riêng, còn nhiều nhóm khác như Gỗ, Thảo mộc, Ngọt dịu có thể mang lại cảm giác ấm và yên mà không cần dựa vào trầm. Bạn có thể xem các lựa chọn trong cửa hàng hoặc để bộ gợi ý mùi giúp tìm mùi hợp.
Để hiểu thêm về cách chúng tôi chọn nguyên liệu và làm việc, mời bạn đọc câu chuyện của Yūgen. Chúng tôi cũng thành thật rằng bền vững là một hành trình, và luôn có điều có thể làm tốt hơn.
Ở tầm một người dùng hương, điều đơn giản nhất bạn có thể làm là hỏi, đọc, và dùng ít đi một chút. Một nụ hương trong một buổi tối chậm đã là đủ.
Câu hỏi thường gặp
Trầm hương bền vững là gì?
Là chọn trầm có nguồn gốc rõ ràng, ưu tiên cây được trồng và cấy tạo trầm thay vì khai thác từ rừng tự nhiên.
CITES Phụ lục II có cấm buôn bán trầm không?
Không. Phụ lục II yêu cầu giấy phép xuất khẩu do cơ quan có thẩm quyền cấp, với điều kiện việc xuất khẩu không gây hại cho sự tồn tại của loài ngoài tự nhiên.
Người mua có thể làm gì?
Hỏi về nguồn gốc, hoang dã hay trồng, có giấy phép hay không; cảnh giác với quảng cáo trầm rừng hoang dã quý hiếm mà không giải thích nguồn; và dùng ít đi một chút.
Thứ quý nhất của trầm là thời gian, và rừng cần thời gian để hồi lại.