Nghi thức nhỏ, như pha một tách trà hay thắp một nụ hương trước khi làm việc, có thể giúp bạn cảm thấy bình tâm hơn vì chúng cho tâm trí một trình tự quen thuộc để dựa vào. Một số nghiên cứu tâm lý học cũng ghi nhận rằng các hành động mang tính nghi thức có thể làm giảm lo lắng trước những tình huống căng thẳng.
Bài này nhìn vào những gì khoa học đã quan sát, và gợi ý cách tạo một nghi thức nhỏ nhẹ nhàng, không cầu kỳ, quanh một nụ hương.
Nghi thức nhỏ là gì?
Trong tâm lý học, nghi thức thường được hiểu là một chuỗi hành động có thứ tự, được lặp lại, và mang một ý nghĩa nào đó với người thực hiện, vượt ra ngoài mục đích thuần thực dụng. Khác với thói quen, nghi thức thường được làm có ý thức hơn: ta biết mình đang làm gì và vì sao.
Ví dụ quen thuộc: rửa tay, pha trà theo cách riêng, sắp xếp bàn làm việc trước khi bắt đầu, hay thắp hương trước bàn thờ. Cũng có những nghi thức truyền thống lâu đời như hương đạo Kōdō, nơi từng bước cầm lò, lấy tro, đặt mảnh hương đều được quy định.
Nghiên cứu nói gì về nghi thức và sự bình tâm?
Năm 2016, nhóm của Alison Wood Brooks, Michael Norton, Francesca Gino và các đồng nghiệp công bố bài Don’t stop believing: Rituals improve performance by decreasing anxiety trên tạp chí Organizational Behavior and Human Decision Processes. Trong các thí nghiệm, người tham gia thực hiện một chuỗi hành vi có thứ tự trước những tác vụ gây căng thẳng, chẳng hạn hát trước người lạ. Theo tóm tắt của các tác giả, nhóm thực hiện nghi thức thể hiện mức lo lắng thấp hơn, cả qua tự đánh giá lẫn các chỉ số sinh lý, và làm tốt hơn. Bạn có thể xem trang tóm tắt bài báo.
Cần hiểu đúng giới hạn: đó là những thí nghiệm ngắn, trong những tình huống cụ thể. Nó không có nghĩa nghi thức chữa được lo âu, và cũng không nói rằng thắp hương cho hiệu quả tương tự. Điều ta có thể rút ra, một cách thận trọng, là: một chuỗi hành động quen thuộc, có trình tự, có thể giúp ta cảm thấy bớt bối rối trước điều chưa chắc chắn.
Vì sao hành động thắp hương lại hợp để làm nghi thức?
Có vài đặc điểm khiến việc thắp một nụ hương phù hợp:
- Có điểm bắt đầu rõ ràng. Que diêm bật lên, ngọn lửa nhỏ chạm đầu nụ, rồi dập nhẹ cho khói bay lên.
- Có nhịp chậm. Bạn không thể thắp hương một cách vội vàng mà không để ý.
- Có nhiều giác quan. Mùi, làn khói, tiếng que diêm, hơi ấm của đế gốm.
- Có điểm kết thúc tự nhiên. Nụ hương cháy hết, báo hiệu giờ nghỉ của bạn đã trọn vẹn.
Cách tạo một nghi thức nhỏ bên nụ hương
Bạn không cần học thuộc nghi lễ nào. Chỉ cần vài bước giản dị, lặp lại gần như giống nhau mỗi lần:
- Chuẩn bị chỗ. Đặt đế gốm lên bề mặt phẳng, chịu nhiệt, cách xa rèm và giấy. Mở cửa sổ một chút.
- Dừng một nhịp. Hít một hơi chậm trước khi bật diêm.
- Thắp có ý thức. Quan sát ngọn lửa, đợi khói lên đều rồi mới đặt nụ vào đế.
- Dành vài phút cho việc đã chọn. Uống trà, đọc vài trang sách, viết vài dòng, hay chỉ ngồi yên.
- Kết thúc nhẹ nhàng. Khi nụ cháy hết, đợi nguội, dọn tro, cảm ơn bản thân bằng một hơi thở chậm.
Nếu cần gợi ý, hãy xem nghi thức buổi sáng chậm hoặc cách dùng mùi hương làm tín hiệu cho thói quen. Bạn cũng có thể chọn mùi hợp với mình qua trang chọn hương.
Những điều nên nhớ khi làm nghi thức
Nghi thức hữu ích khi nó phục vụ bạn, không phải khi nó trở thành gánh nặng. Nếu bạn thấy phải làm đúng từng chi tiết mới yên tâm, hoặc lo lắng khi bỏ lỡ, hãy nới lỏng ra. Bạn không cần làm hoàn hảo, chỉ cần làm có mặt.
Về an toàn: luôn mở cửa sổ, không để hương cháy khi không có ai, và đảm bảo đã dập hẳn trước khi rời đi. Xem thêm thông gió khi đốt hương. Và nếu bạn thường xuyên cảm thấy lo âu hoặc buồn kéo dài, việc trò chuyện với chuyên gia sức khỏe tinh thần quan trọng hơn bất kỳ nghi thức nào. Bạn có thể tham khảo các đế gốm và nhóm hương ở cửa hàng khi muốn bắt đầu.
Câu hỏi thường gặp
Nghi thức khác thói quen ở điểm nào?
Thói quen thường tự động, còn nghi thức được làm có chủ ý và mang một ý nghĩa với người làm. Một hành động có thể vừa là thói quen vừa là nghi thức.
Nghi thức nhỏ có giúp giảm lo lắng thật không?
Một số nghiên cứu ngắn cho thấy có thể giúp trong những tình huống cụ thể, nhưng nghi thức không thay thế sự hỗ trợ chuyên môn.
Tôi cần bao nhiêu thời gian cho một nghi thức?
Vài phút là đủ. Một nụ hương cháy khoảng 15 đến 25 phút, bạn có thể dùng cả khoảng đó hoặc chỉ phần đầu.
Bình tâm đôi khi bắt đầu từ một que diêm và một hơi thở chậm.