Mùi của nhà thường là thứ ta không nhận ra khi đang ở trong đó, và chỉ nhớ da diết khi đã xa. Đó có thể là mùi khói bếp, mùi cơm mới, mùi nhang trên bàn thờ hay mùi nắng trên chiếc chăn. Một nụ hương nhẹ có thể góp thêm một lớp mùi quen thuộc cho nơi bạn đang sống, nhất là khi bạn đang ở xa nhà.
Bài viết này nói về hoài niệm, những mùi hương quen thuộc trong đời sống người Việt, và cách tạo ra một “mùi của nhà” mới mà không bắt chước ký ức cũ.
Mùi của nhà là gì?
Mỗi ngôi nhà có một mùi riêng, tạo nên từ vô số thứ nhỏ: vật liệu gỗ, vải, món ăn thường nấu, thời tiết, và cả những thói quen của người sống trong đó. Vì ta quen với mùi nhà mình nên gần như không ngửi thấy. Chỉ khi đi xa rồi trở về, hay khi bước vào nhà người khác, mùi ấy mới hiện ra.
Ở bài mùi hương và ký ức, ta đã thấy mùi có thể kéo ký ức về rất nhanh. Đây là ví dụ rõ nhất: nó gắn với những ngày ta thấy an toàn.
Hoài niệm là gì, và nó làm gì cho ta?
Hoài niệm (nostalgia) là cảm xúc ngọt ngào pha chút buồn khi nhớ về quá khứ. Các nhà tâm lý học Constantine Sedikides và Tim Wildschut, qua nhiều năm nghiên cứu, cho rằng hoài niệm thường gắn với cảm giác gắn kết xã hội và ý nghĩa cuộc sống: khi nhớ về những khoảnh khắc thân thương với người khác, ta thường thấy mình được kết nối hơn. Bạn có thể xem bài tổng quan của họ năm 2018 trên Review of General Psychology.
Cần nhớ rằng đây là kết quả từ một nhóm nghiên cứu cụ thể và từ các thí nghiệm có giới hạn. Nó cho thấy hoài niệm không chỉ là nỗi buồn, nhưng cũng không phải phương thuốc cho mọi nỗi nhớ nhà. Nếu cảm giác nhớ nhà làm bạn nặng nề kéo dài, hãy nói chuyện với người thân hoặc chuyên gia tâm lý.
Những mùi quen thuộc trong nhà người Việt
Mỗi vùng, mỗi gia đình có bản đồ mùi riêng, nhưng vài mùi xuất hiện khá phổ biến trong ký ức nhiều người:
- Khói bếp. Mùi rơm, củi, than, thoảng trong buổi chiều quê hay trong những bữa cơm gia đình.
- Mùi Tết. Nồi bánh chưng, vỏ bưởi, lá bưởi, nén nhang giao thừa. Xem thêm vỏ bưởi, lá bưởi và mùi Tết.
- Mùi mưa. Đất ẩm, lá ướt, mùi hiên nhà đầu mùa mưa.
- Mùi vải và nắng. Quần áo phơi ngoài sân, chiếc chiếu mới trải.
- Mùi nhang và trầm. Thoang thoảng từ bàn thờ, gắn với giỗ chạp và những ngày rằm.
Cách tạo mùi của nhà khi bạn ở xa gia đình
Sinh viên, người đi làm xa, hay ai vừa dọn vào nơi ở mới thường cảm thấy căn phòng “chưa có mùi”. Bạn không cần tái tạo chính xác mùi ở quê. Hãy bắt đầu một mùi mới, và để nó thành mùi của nhà theo thời gian.
- Nhớ xem mùi nào khiến bạn thấy yên. Gỗ ấm, thảo mộc, ngọt dịu hay trầm? Bạn có thể thử trang chọn hương để thu hẹp lựa chọn.
- Chọn một góc cố định. Đặt đế gốm cùng chỗ mỗi lần: kệ sách, bàn nhỏ gần cửa sổ.
- Thắp vào cùng thời điểm. Buổi tối về nhà, cuối tuần dọn dẹp. Lặp lại để mùi gắn với cảm giác “về nhà”.
- Kết hợp với mùi thật của sinh hoạt. Trà, cơm nấu, vải sạch. Đó là một tổng hòa, không phải riêng một thứ.
Bài quà tân gia bằng hương cũng có vài gợi ý nếu bạn muốn tặng ai đó một mùi cho nhà mới.
Khi mùi của nhà gợi nhớ người đã xa
Có những mùi gắn với người không còn ở bên ta. Một mùi nhang trầm có thể khiến mắt cay, và điều đó không sai. Hãy để cảm xúc đến, hít thở chậm, mở cửa sổ. Nếu bạn muốn, viết vài dòng về người ấy. Khi nỗi nhớ làm bạn khó sinh hoạt hoặc ngủ nghỉ, việc tìm sự hỗ trợ của người thân hoặc chuyên gia là điều đáng làm.
Về an toàn, luôn mở cửa sổ, đặt hương trên đế chịu nhiệt, không bỏ đi khi hương còn cháy. Bạn có thể xem thêm các nhóm hương trong cửa hàng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tôi không ngửi thấy mùi nhà mình?
Khứu giác dễ “quen” với mùi lặp lại, nên mùi quen thuộc dần mờ đi khỏi sự chú ý. Khi đi xa trở về, bạn mới nhận ra lại.
Một nụ hương có thể tạo ra mùi quen thuộc cho nhà không?
Nó có thể góp một lớp mùi, nhất là nếu bạn thắp đều đặn cùng một lúc. Nhưng cảm giác ấy còn đến từ nhiều thứ khác trong sinh hoạt.
Mùi nào hợp với căn phòng thuê nhỏ?
Thường nên chọn mùi nhẹ và dùng ít. Xem thêm bài hương cho căn hộ nhỏ, phòng studio.
Nhà không chỉ là nơi có mái che, mà còn là nơi có một mùi quen để trở về.